تاثير ماساژ درماني بر شدت درد زايمان در زنان نخست زا

مقدمه :
درد زايمان دردي است كه از لحاظ شدت و موقعيت بسيار متنوع است و متوسط شدت درد زايمان در رديف شديدترين دردها در انسان مي باشد. اين دردها درزنان نخست زا از ساير دردها نظير آرتريت، دردهاي سرطاني و حتي دردهاي زايماني در زنان چند زا شديدتر ودردناكتر است . همه جوامع، زايمان را فرآيندي همـراه با دردمي دانند. اما احساس شخصي زا درد رفتارهاي انجام گرفته در واكنش به درد و درك فرهنگي از درد درمرحله زايمان در فرهنگ ها و جوامع مختلف متفاوت است. تداوم درد و ترس از آن در ليبر بر روي سيستم تنفسي، گردش خون، غدد درون ريز و ساير اعمال بدن تأثیر گذاشته، به طوري كه اين مسئله موجب افزايش ديستوشي(زايمان سخت) مي شود كه در نتيجه آن زايمان هاي با وسيله و سزارين افزايش مي يابد و حتيباعث مي شود آپگار نوزاد كاهش يابد . به طوري كه با طولاني شدن بيش از حد زايمان احتمال عفونت صدمات جسمي و عصبي و مرگ در جنين و نوزاد افزايش يافته و مادر در معرض خونريزي و عفونت بعد از زايمان و آشفتگي روحي حاصل از اضطراب، بيخوابي وخستگي قرار مي گيرد . امروزه جهت رهايي از درد زايمان از روش هايدارويي و غير دارويي متعددي استفاده مي شود و اكثرداروهاي مسكن اثرات جانبي زيان بار براي مادر و جنيندارند . از جمله اثرات زيان بار اين داروها مي توان به تضعيف سيستم عصبي مركزي جنين و كاهش برون ده قلبي مادر و ديستانسيون مثانه و طولاني شدن مرحله دوم زايمان اشاره نمود .

روش هاي غير دارويي تسكين درد داراي مزاياي زيادي از جمله نداشتن عوارض جانبي بر مادر و جنين عدم تداخل در سير ليبر و حتي خوشايند بودن براي مادر وجنين ميباشد. اين روش ها شامل آرام سازي عضلاني،تكنيك هاي تنفسي، طب فشاري، آب درماني، موسيقي درماني، لمس درماني و ماساژ درماني است . صدهاسال است كه در برخي فرهنگ ها از لمس و ماساژ به هنگام زايمان استفاده ميشود . ماساژ درماني يك هنرعلمي است كه با اعمال تكنيك هاي دستي و نظام مند بر روي بافت نرم سطحي پوست، عضلات، تاندونها ،ليگامان ها و فاشيا و بكارگيري دست، پا، زانو و ساعدهمراه است . ماساژ با مكانيسم آزاد سازي اندورفين هاو كنترل دريچه عصبي و كاهش ايسكمي از طريقافزايش و تقويت گردش خون موضعي و ايجاد آرامشدر عضله اسكلتي از طريق تحريك سمپاتيك عملكرده و باعث آرام سازي عضلاني مي شود .

Chen در مطالعه خود با انجام ماساژ، درد زايمان را در سه فاز تاخيري، فعال و انتقالي مورد ارزيابي قرار داد و مشاهده نمود كه گروه هاي ماساژ داراي كنش هاي درد پايين تري در سه فاز بودند . ماساژ درماني در طول زايمان منجر به يك حالت آرامش و به دنبال زايمان سريع و راحت و ايجاد يك تجربه دوست داشتني مي شود . با توجه به اينكه استفاده از روش هاي نوين و حمايتي كاهش درد درماني مي تواند پروسه زايمان را به يك اتفاق خوشايند و لذت بخش تبديل نمايد تا علاوه بريك حمايت موثر عاطفي در طي زايمان شدت درد وترس از آن كمتر شده و تمايل به سزارين انتخابي كاهشيابد.

روش بررسي :
پژوهش حاضر يك كار آزمايي باليني است كه بر روي 60 زن نخست زا و مراجعه كننده به بيمارستان هاي هدايت و مهديه شهر تهران انجام شده است. كليه زنان نخست زا جهت زايمان به يكي از اين دو بيمارستان مراجعه مي نمودند انتخاب و به صورت تصادفي به دو گروه ماساژ و كنترل تقسيم شدند. شرايط ورود به پژوهش شامل زنان نخست زا در محدوده سني 20 -35 سال ، داشتن رضايت جهت شركت در پژوهش و تك قلو كه سن حاملگي آنها 38 -42 هفته و شرايط عدم ورود به مطالعه شامل اختلالات رواني و آناتوميك شناخته شده ( سايكوز،تنگي لگن و …)، بيماريهاي مزمن شناخته شده مثل بيماري قلبي، ريوي، فشارخون، ديابت و بيماريهاي پوستي (ضايعه، اگزما، التهاب در ناحيه ماساژ ) محدوديت رشد جنين و القا زايمان با اكسي توسين بود. گروه كنترل از مراقبت هاي روتين و استاندارد بدون هيچ مداخله اي برخوردار بودند و براي گروه ماساژ از تكنيكهاي ماساژ درماني كه به روش افلوراج بود استفاده شد .ماساژ به اين صورت بود كه ابتدا زائو در وضعيتراحت مي توانست روي تخت زانو زده و يا در حالت چهار دست و پا قرار گيرد سپس پژوهشگر با استفاده از روغن مخصوص ماساژ ( عصاره سه نوع گياه رز، شمعداني و اسطوخودوس ) همزمان با شروع انقباضات ، ماساژ دوراني باسن را انجام مي داد. پس از پايان درد در صورت تمايل زائو ماساژ فشاري بر روي ساكروم و يا ماساژ سرتاسر پشت و شانه ها انجام مي شد. مجدداً با شروع دردها ماساژ قسمت كمر انجام ميشد. تمامي ماساژها هماهنگ با تنفس بيمار انجام ميشد . در اتاق ليبر تدابيري اتخاذ شد تا جداسازي زائو و ايجاد محيط خصوصي براي وي به بهترين نحو ممكن براي هر دوگروه فراهم شود .

در هر دو گروه در ابتداي فاز فعال زايمان، شدت درد در ديلاتاسيون 4 سانتي متر (قبل از مداخله) اندازه گيري شد ومجددا پس از انجام ماساژ نيز شدت درد مورد بررسي قرارگرفت . ارزيابي شدت درد در ديلاتاسيون هاي 8 سانتيمتر(ابتداي فاز انتقالي ) و ديلاتاسيون 10 سانتيمتر( پس از مرحله اول زايمان) اندازه گيري شد.براي اندازه گيري درد از روش مقياس سنجش درد (VAS) استفاده شد. در اين روش ارزيابي درد به صورت يك خط به طول 10 سانتيمتر است كه غالباً سمت چپ آن با عبارت «بدون درد» و سمت راست آن با عبارت «شديدترين يا بدترين دردممكن » مشخص مي شود.

یافته ها:
ميانگين نمره شدت درد قبل از مداخله در گروه ماساژ 1/04 ± 4/78 و در گروه كنترل 1/37 ± 5/25 بود( 0/05<P ) . ميانگين نمره شدت درد (بعد از مداخله) در ديلاتاسيون 4 سانت در گروه ماساژ 1/07 ± 5/88 و در گروه کنترل  1/39 ± 6/75 بود.(P<0/01 )

به همين ترتيب ميانگين نمره شدت درد در ابتداي فاز انتقالي (ديلاتاسيون 8 سانت) در گروه ماساژ0/89 ± 7/90 و در گروه كنترل 1/06±8/54بود(p>0/05) و در انتهای مرحله اول زایمان میانگین شدت درد در گروه ماساژ0/69±9/16 و در گروه کنترل 0/58±9/73 بود(p>0/01).میناگین طول مدت هر مرحله اول زایمان در گروه ماساژ درمانی 98/82±246/16 دقیقه و در گروه کنترل 111/84±362/50 دقیقه بود (p>0/01). در گروه ماساژ درمانی 6/6 درصد طول مرحله اول زایمان بیش از 420 دقیقه داشتند در صورتی که در گروه کنترل 33/3 درصد طول مدت مرحله اول زایمان بیش از 430 دقیقه داشتند.

ميانگين طول مدت مرحله دوم در گروه ماساژ درماني 19/01±37/16 دقيقه و در گروه كنترل 16/93±30/50 دقيقه بود (p<0/05).اکثریت واحد ها در گروه ماساژ(96/6 درصد)و در گروه كنترل(83/3درصد) زايمان طبيعي داشتند.

نتيجه گيري :
با توجه به تاثير روش ماساژ درماني در كاهش درد زايمان و سرعت بخشيدن به روند زايمان، آموزش و استفاده از اين روش در مراكز زايماني ميتواند سبب كاهش آمـار سزارين هاي انتخابي گردد.

آوریل 21, 2019